Dom zaczyna się od człowieka
Najpierw pytamy o sposób życia. Dopiero potem o to, co znajdzie się w ścianach.
Projektowanie inteligentnego domu zaczynamy nie od pytania, ile będzie łączników ani gdzie znajdzie się rozdzielnica. Zaczynamy od pytania, jak ludzie będą w nim żyć.
Jak wygląda ich zwykły dzień? Kiedy wstają i kładą się spać? Jak korzystają z poszczególnych pomieszczeń, gdzie pracują, odpoczywają, gdzie spotyka się rodzina? Jakie mają wymagania dotyczące komfortu cieplnego, prywatności, bezpieczeństwa i oświetlenia? Co chcą obsługiwać samodzielnie, a co powinno działać automatycznie, bez konieczności pamiętania o tym?
Dopiero na podstawie odpowiedzi na te pytania powstają założenia techniczne. Dom nie powinien być zbiorem technologii, których człowiek musi się nauczyć obsługiwać. Technologie mają dostosować się do człowieka i jego stylu życia.
Konsultacje pozwalają stopniowo stworzyć bardzo konkretny zestaw wymagań dotyczących niemal wszystkiego, przez co w domu – z lekką przesadą – płynie prąd: oświetlenia, obwodów gniazd, sieci danych i Wi-Fi, ogrzewania i chłodzenia, źródła ciepła, rekuperacji, zacieniania, systemu alarmowego, systemu kamer i kontroli dostępu, audio oraz innych technologii. A przede wszystkim tego, jak wszystkie te systemy mają współpracować.
O co pytamy
Rytm dnia
Pobudki, wyjścia, powroty, wieczory, noc, weekendy, praca z domu.
Korzystanie z pomieszczeń
Kto, kiedy i w jakim celu z nich korzysta. Gdzie prywatność jest ważniejsza niż widok.
Komfort
Temperatura w poszczególnych pomieszczeniach, jakość powietrza, światło w dzień i wieczorem.
Bezpieczeństwo i prywatność
System alarmowy, dostęp, kamery, ochrona przed wyciekiem wody.
Ręcznie czy automatycznie
Co człowiek chce kontrolować, a czym dom ma zajmować się sam.
Co pojawi się później
Fotowoltaika, akumulator, wallbox, basen, technologie ogrodowe. Można już dziś przygotować się także na to, czego dziś się nie kupuje.
Jak to wygląda na co dzień
W nocy, gdy ktoś wstaje z łóżka, zapala się tylko przygaszone światło orientacyjne. Nie budzi nikogo i nie trzeba szukać łącznika.
W letnie popołudnie żaluzje na nasłonecznionej elewacji opuszczają się, zanim pomieszczenie się przegrzeje. Gdy zaczyna wiać silny wiatr, przesuwają się do bezpiecznego położenia.
Przy wychodzeniu z domu jeden przycisk gasi wszystkie światła, przełącza ogrzewanie w tryb obniżony, sprawdza okna i uzbraja system alarmowy. Dom wie, że nikogo w nim nie ma, i odpowiednio reaguje.
Technologie nie są celem, lecz środkiem. Dobrze zaprojektowany inteligentny dom poznaje się nie po liczbie funkcji w aplikacji, lecz po tym, jak niewiele uwagi muszą poświęcać mu jego mieszkańcy.
Jeden dom, wiele niezależnych systemów
Każda branża wykonuje swoją pracę prawidłowo. Nikt jednak nie musi zajmować się domem jako całością.
Wyposażenie techniczne typowego domu jednorodzinnego nie powstaje jako całość. Powstaje w ramach poszczególnych branż.
Dostawca ogrzewania dobiera źródło ciepła i regulację pomieszczeń. Dostawca wentylacji mechanicznej dobiera rekuperator, własne czujniki i własny element sterujący. Dostawca osłon przeciwsłonecznych oferuje silniki i ich sterowanie. Elektryk przygotowuje okablowanie, łączniki i ściemniacze. Firma alarmowa instaluje centralę, detektory i klawiaturę. Każda z tych firm działa fachowo i prawidłowo w swoim zakresie.
Problemem nie jest jakość poszczególnych branż. Problem polega na tym, że każda firma zajmuje się własnym systemem, własnym kosztorysem i własnym sterowaniem, a nikt nie musi kompleksowo analizować, jak dom będzie działał jako całość.
W efekcie może powstać kilka niezależnych technologii oraz wiele czujników, termostatów, elementów sterujących i aplikacji, które w ogóle się ze sobą nie komunikują.
Jedno pomieszczenie, pięć systemów
W typowym salonie mogą znaleźć się termostat ogrzewania mierzący temperaturę; czujnik i element sterujący rekuperatora, mierzące CO₂ lub wilgotność; element sterujący żaluzjami; kilka łączników i ściemniaczy do poszczególnych obwodów oświetlenia; a także czujnik ruchu systemu alarmowego. Pięć urządzeń, z których każde wie coś o tym samym pomieszczeniu. Żadne z nich nie udostępnia jednak tych informacji pozostałym.
Typowe skutki
- Zduplikowane czujniki, które mierzą to samo na potrzeby różnych systemów.
- Więcej elementów sterujących na ścianach, każdy z inną logiką obsługi.
- Systemy, które o sobie nie wiedzą: żaluzje opuszczone z powodu słońca i światło świecące z pełną mocą; chłodzenie działające przy otwartym oknie.
- Więcej aplikacji, każda do jednej technologii.
- Rozproszona odpowiedzialność: każda branża zajmuje się tylko swoją częścią, także podczas serwisowania.
- Rozproszone kosztorysy: koszty są ujęte w kosztorysach różnych dostawców (rozdział 04).
Zintegrowane sterowanie zamiast mnożenia technologii
Jeden czujnik wykonuje jeden pomiar. Z informacji może korzystać cały dom.
W prawidłowo zaprojektowanym inteligentnym domu postępujemy odwrotnie. Najpierw projektujemy sposób działania całego domu, a dopiero potem dobieramy technologie, które to zapewnią.
Staramy się jak najlepiej wykorzystywać wspólną infrastrukturę, współdzielić informacje między systemami i ograniczać niepotrzebne duplikowanie urządzeń.
Wspólna infrastruktura
Przemyślane okablowanie, jedna centralna rozdzielnica z systemem sterowania oraz określone interfejsy do poszczególnych technologii.
Współdzielone informacje
Jeden czujnik może przekazywać informacje do kilku technologii.
Jedna logika
Centralne sterowanie zapewnia współpracę systemów, zamiast ich niezależnego działania lub wzajemnego zakłócania się.
Jedna centralna rozdzielnica z systemem sterowania to typowe i funkcjonalne rozwiązanie, także w większych domach jednorodzinnych. Decydujące znaczenie ma dobry projekt od samego początku: dobór wielkości rozdzielnicy, rezerwa miejsca, trasy kablowe, zasilanie, zabezpieczenia i warunki cieplne. Konkretny układ infrastruktury zawsze wynika z potrzeb technicznych projektu; zintegrowane sterowanie nie wymaga przy tym jednej fizycznej rozdzielnicy.
Jeden odpowiednio dobrany element sterujący może obsługiwać oświetlenie, żaluzje i temperaturę. Jeden czujnik wykonuje jeden pomiar, a z informacji może korzystać cały dom. Jedna centralna logika może zaś zapewnić współpracę wszystkich systemów.
Zakres udostępniania informacji zawsze zależy od właściwości czujnika, jego umiejscowienia i wymagań poszczególnych funkcji.
Nie oznacza to, że inteligentny dom nie potrzebuje okablowania, czujników ani innego sprzętu. Oznacza to, że stosujemy tylko tyle urządzeń, ile rzeczywiście potrzeba, i w pełni wykorzystujemy ich możliwości. Niektóre urządzenia pozostają niezależne ze względu na ich funkcję, bezpieczeństwo lub wymagania producenta.
Element interaktywny: działa po otwarciu strony bezpośrednio w przeglądarce.
Przekrój domu jednorodzinnego · schemat poglądowy
Każda branża ma własne czujniki, własne sterowanie i własne połączenie ze swoim urządzeniem.
Schemat można przesuwać na boki. Pomieszczenia i elementy można wybrać poniżej.
Schemat jest przedstawieniem graficznym. Te same informacje zawiera lista pomieszczeń i elementów pod schematem.
Liczby w modelu poglądowym · nie są to dane pomiarowe ani projektowe
Legenda
Mniejsza liczba elementów sterujących nie oznacza automatycznie mniejszej liczby czujników. Ich liczba może pozostać podobna, ale każdy z nich obsługuje więcej funkcji: czujnik obecności nadzoruje dom w trybie uzbrojenia, a poza tym steruje oświetleniem i ogrzewaniem.
Salon i kuchnia
Termostat, element sterujący żaluzjami, trzy łączniki i ściemniacze, element sterujący i czujnik rekuperatora, czujnik ruchu i kontaktron okienny systemu alarmowego. Pięć systemów w jednym pomieszczeniu.
- Ogrzewanie i chłodzenie
- Zacienianie
- Oświetlenie
- Oświetlenie
- Oświetlenie
- Rekuperacja
- Rekuperacja
- System alarmowy
- System alarmowy
- Zacienianie
- Zacienianie
Przykłady połączeń i warunki ich stosowania
Temperaturę w pomieszczeniach mierzą czujniki, które mogą być częścią elementów sterujących na ścianie. Na ich podstawie system centralny steruje zaworami poszczególnych obiegów i przekazuje zapotrzebowanie do źródła ciepła lub chłodu. Gdy w pomieszczeniu jest otwarte okno, regulacja może ograniczyć w nim ogrzewanie i chłodzenie.
Źródło ciepła musi umożliwiać sterowanie zewnętrzne (na przykład przez Modbus, 0–10 V lub styk bezpotencjałowy). Wewnętrzna regulacja i zabezpieczenia pozostają w gestii producenta; system centralny nie powinien z nimi „walczyć”. W przypadku chłodzenia płaszczyznowego konieczna jest ochrona przed kondensacją: pomiar temperatury i wilgotności względnej, obliczanie punktu rosy oraz ograniczanie trybu chłodzenia.
Pomiary CO₂ i wilgotności w kluczowych pomieszczeniach sterują wydajnością wentylacji. Te same dane mogą służyć innym funkcjom, na przykład do wyświetlania informacji o jakości powietrza lub wysyłania powiadomień.
Urządzenie musi mieć odpowiedni interfejs do zewnętrznego sterowania wydajnością i trybami, a producent musi dopuszczać takie sterowanie. Funkcje serwisowe i zabezpieczające urządzenia (filtry, odszranianie, zabezpieczenia) pozostają w jego własnym układzie sterującym.
Żaluzjami steruje ten sam system, który obsługuje już oświetlenie, ogrzewanie i wentylację. Jednym poleceniem można sterować wszystkimi naraz, sceny uwzględniają je w codziennych sytuacjach, a automatyka reaguje na nasłonecznienie i temperaturę. Latem zacienianie współpracuje z chłodzeniem i pomaga ograniczyć przegrzewanie, a zimą może wpuszczać do środka ciepło słoneczne.
Silniki przystosowane do sterowania centralnego, przewód do każdego silnika, wyjścia w rozdzielnicy i prawidłowo umiejscowiona stacja pogodowa. Reakcje zabezpieczające na wiatr lub oblodzenie zależą od możliwości zastosowanej technologii.
Jednym przyciskiem można aktywować scenę świetlną, która jednocześnie ustawi wszystkie obwody, każdy z innym natężeniem lub barwą światła. Obecność i światło dzienne określają, kiedy włączyć oświetlenie; profil czasowy określa, jak ma ono działać. Jeśli oświetlenie jest prawidłowo zaprojektowane, jego charakter może dostosowywać się także do pory dnia (szczegóły w MINALOX Healthy Living).
Oprawy z możliwością ściemniania i sterowniki kompatybilne z używanym systemem (na przykład DALI lub 24 V) oraz odpowiednie prowadzenie obwodów. Sama oprawa nie zapewni dobowego przebiegu światła – potrzebuje sterowania.
W zintegrowanym domu system alarmowy jest jedną z funkcji systemu sterowania. Czujniki obecności, które włączają światło i sterują trybem obniżonym ogrzewania, nadzorują dom w trybie uzbrojenia. Kontaktron okienny służy zarówno alarmowi, jak i regulacji. Alarm może włączyć wszystkie światła, podnieść żaluzje i wysłać powiadomienie.
Prawidłowo zaprojektowane zintegrowane sterowanie inteligentnym domem może również zapewnić pełnoprawny system alarmowy w typowym domu jednorodzinnym. Osobna centrala alarmowa może więc nie być niezbędna. Decydujące znaczenie mają jakość projektu i zastosowanych elementów, wykonanie oraz konkretne wymagania dotyczące bezpieczeństwa obiektu.
Czujniki zalania, wodomierz impulsowy i elektrycznie sterowany zawór odcinający wodę mogą współpracować: w razie wycieku lub nietypowo długiego poboru dom wysyła powiadomienie, a w razie potrzeby odcina dopływ. Można też monitorować usterki pompy ciepła, rekuperatora lub pomp.
Zawór sterowany elektrycznie, określony bezpieczny stan i możliwość awaryjnej obsługi ręcznej. Technologie muszą udostępniać sygnały awarii za pośrednictwem odpowiedniego interfejsu.
Czego nie zastępuje sterowanie centralne
Integracja oznacza koordynację, a nie zastąpienie wszystkiego.
- wewnętrznego sterowania i zabezpieczeń źródeł ciepła, urządzeń wentylacyjnych i siłowników,
- sygnalizacji pożarowej i innych systemów wymaganych przepisami,
- wymagań normowych dotyczących instalacji elektrycznej i jej przeglądów,
- funkcji, dla których producent urządzenia nie dopuszcza sterowania zewnętrznego.
Zasady opisane w tym rozdziale nie są związane z jedną marką. Jako przykład wykorzystywanej platformy: w naszych projektach często pracujemy z systemem sterowania Loxone. Nie jest to jedyna możliwość; wybór platformy zależy od wymagań konkretnego domu.
Rzeczywisty koszt domu konwencjonalnego
Każda pozycja jest uzasadniona. Problem pojawia się dopiero po ich zsumowaniu.
W przypadku domu konwencjonalnego inwestor często w ogóle nie widzi w jednym miejscu rzeczywistego kosztu wszystkich technologii. Ma jedną pozycję o nazwie „instalacja elektryczna”, ale duża część powiązanych kosztów jest rozproszona między poszczególne branże.
Jeśli zbudujemy prosty dom z kilkoma gniazdami, łącznikami, podstawowym oświetleniem i zwykłym termostatem, taka instalacja elektryczna będzie oczywiście tańsza. To całkowicie logiczne.
Sytuacja zaczyna się jednak szybko zmieniać, gdy projektujemy nowoczesny dom jednorodzinny z pompą ciepła, indywidualną regulacją temperatury w pomieszczeniach, rekuperacją, systemem alarmowym, żaluzjami elektrycznymi, kamerami i wysokiej jakości oświetleniem z możliwością ściemniania.
Ogrzewanie i chłodzenie
Dostawca ogrzewania lub instalacji sanitarnych dostarcza pompę ciepła i układ regulacji poszczególnych pomieszczeń: termostaty pokojowe, ewentualnie własny sterownik i siłowniki.
Jeśli inwestor nie chce najtańszych termostatów pokojowych, koszt każdego pomieszczenia nie jest pomijalny. Każdy termostat trzeba kupić, podłączyć, zainstalować i skonfigurować.
Inteligentny dom często już dysponuje informacją o temperaturze w poszczególnych pomieszczeniach i może centralnie regulować ogrzewanie. Po co więc kupować dodatkową, niezależną infrastrukturę?
Źródło ciepła zachowuje własne sterowanie i zabezpieczenia. Niektórzy producenci wymagają własnego elementu sterującego lub czujnika referencyjnego do obsługi określonych funkcji. Zakres sterowania zewnętrznego należy sprawdzić dla konkretnego modelu.
Rekuperacja
Dostawca wentylacji mechanicznej musi regulować rekuperację, dlatego rozmieszcza w domu własne czujniki temperatury, wilgotności lub CO₂ i dodaje własny element sterujący.
Nagle dochodzą kolejne urządzenia, okablowanie, regulacja i sterowanie. Same czujniki jakości powietrza bywają przy tym dość drogie.
Prawidłowo zaprojektowany system może równocześnie wykorzystywać informacje z odpowiednio dobranych czujników do różnych celów, na przykład do sterowania wentylacją, ogrzewaniem i innymi funkcjami.
Jest tak pod warunkiem, że poszczególne technologie są kompatybilne, a ich producenci dopuszczają takie sterowanie. Element sterujący urządzenia może pozostać na potrzeby serwisu.
Osłony przeciwsłoneczne
Dostawca osłon przeciwsłonecznych dostarcza silniki i sterowanie do nich: przycisk przy oknie, pilot, ewentualnie własny sterownik lub inteligentne silniki z aplikacją. Dzięki temu żaluzje można wygodnie obsługiwać, ale nadal niezależnie.
Rzeczywista automatyka, czyli sterowanie centralne, scenariusze lub reakcja na słońce, często wymaga dodatkowych sterowników, czujników, akcesoriów albo droższych silników. Na ścianie dochodzi kolejny element sterujący obok łącznika światła, termostatu i ewentualnego sterowania rekuperacją. Każde takie urządzenie kosztuje, często wymaga własnego okablowania i musi zostać zamontowane. Mimo to nie wie nic o pozostałej części domu.
Żaluzjami steruje ten sam system, który obsługuje już oświetlenie, ogrzewanie i wentylację: centralnie steruje wszystkimi żaluzjami, realizuje automatyczne scenariusze, reaguje na nasłonecznienie, współpracuje z ogrzewaniem i chłodzeniem oraz – zależnie od zastosowanej technologii – reaguje na warunki pogodowe w sposób zabezpieczający.
Sterowanie centralne wymaga przewodu do każdego silnika, wyjść w rozdzielnicy i stacji pogodowej. Ten koszt również należy uwzględnić w porównaniu.
Oświetlenie
W salonie chcielibyśmy mieć taśmę LED, lampę z możliwością ściemniania nad stołem jadalnym i dodatkowo oświetlenie dekoracyjne. Pojawiają się kolejne łączniki, ściemniacze lub piloty. Każdy producent często stosuje własny sposób sterowania.
Jeśli chcemy na przykład ośmiu niezależnych obwodów oświetleniowych, przy zwykłych łącznikach szybko pojawia się pytanie, jak wygodnie tym wszystkim sterować. Czy naprawdę chcemy mieć na ścianie osiem łączników i kilka razy dziennie grać na nich jak na pianinie? Niezależne systemy oświetleniowe umożliwiają ściemnianie, grupowanie i tworzenie scen, ale mają własne elementy sterujące i aplikację, a o reszcie domu nic nie wiedzą.
Jednym przyciskiem aktywujemy scenę świetlną, która jednocześnie ustawia wszystkie obwody, każdy z innym natężeniem lub barwą światła. Najważniejsza jest integracja: oświetlenie uwzględnia obecność, światło dzienne i położenie żaluzji, steruje się nim tak samo jak pozostałymi elementami domu, a jego charakter – przy prawidłowym projekcie – może dostosowywać się również do pory dnia.
Obwody z możliwością ściemniania wymagają kompatybilnych opraw i sterowników oraz odpowiedniego okablowania – w obu wariantach.
System alarmowy
Dostawca systemu alarmowego poprowadzi dodatkowe przewody i rozmieszcza w domu czujniki ruchu, kontaktrony i inne elementy. Często są to urządzenia kosztowne, a wiele z nich nie jest zbyt estetycznych.
Czujnik ruchu wykrywa wprawdzie, że ktoś porusza się w pomieszczeniu, ale nie włącza światła. Nie steruje żaluzjami, nie pomaga w ogrzewaniu ani w innych funkcjach automatyki. Jego jedynym zadaniem jest zabezpieczenie. Tymczasem w tym samym pomieszczeniu często znajduje się kolejny czujnik wykrywający obecność na potrzeby oświetlenia.
W inteligentnym domu funkcję systemu alarmowego może pełnić bezpośrednio system sterowania. Jeden odpowiednio dobrany czujnik obecności obsługuje system alarmowy, oświetlenie i ogrzewanie. Kontaktrony okienne i drzwiowe monitorują zarówno dom, jak i regulację. Osobna centrala, klawiatura i zdublowane czujniki mogą więc okazać się zbędne.
Decydujące znaczenie mają jakość projektu i zastosowanych elementów, wykonanie oraz konkretne wymagania dotyczące bezpieczeństwa obiektu: odpowiedniość i umiejscowienie czujników, ochrona antysabotażowa tam, gdzie jest potrzebna, zasilanie awaryjne, działanie podczas przerw w zasilaniu, komunikacja i powiadomienia o alarmie. Czujnik przeznaczony do automatyki oświetlenia nie musi być bez dodatkowej weryfikacji odpowiedni do każdej funkcji systemu alarmowego. W obiektach o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa lub ze szczególnymi wymogami ubezpieczyciela odpowiedni może być odrębny system określonej klasy; jest to wymaganie indywidualne, a nie ogólna zasada.
Inne powiązane technologie
System kamer, kontrola dostępu i domofon, bramy i wjazdy, pomiar energii, fotowoltaika, wallbox, gospodarka wodna, audio.
Każda z nich ma własne sterowanie, własną aplikację i często także własne czujniki.
Integracja ma sens tam, gdzie technologia oferuje odpowiedni interfejs.
W innych przypadkach wystarczy przygotować infrastrukturę do przyszłego połączenia. Nie wszystko trzeba i warto integrować.
Można by tak wymieniać jeszcze długo. Każda pojedyncza pozycja jest uzasadniona i możliwa do obrony. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zsumuje się je wszystkie.
Dlaczego inteligentny dom wydaje się drogi
Jeden kosztorys nie oznacza wyższej ceny. Oznacza, że całą kwotę widać wcześniej.
Głównym powodem jest przejrzystość ceny.
Projekt inteligentnego domu obejmuje jeden całościowy kosztorys. Inwestor widzi w nim koszt systemu sterowania, czujników, elementów sterujących, regulacji, integracji, programowania i innych technologii. Wszystko od razu i w jednym miejscu. Ta kwota może na pierwszy rzut oka przestraszyć.
Gdy jednak instalację elektryczną w domu konwencjonalnym projektuje elektryk, na początku często podaje tylko cenę podstawowego okablowania. Nie omawia szczegółowo sposobu działania źródła ciepła, rekuperacji, żaluzji ani systemu alarmowego. Tym przecież zajmą się inne branże.
Inwestor stopniowo płaci więc za kolejne technologie, często z zupełnie innych pozycji kosztorysu i na różnych etapach budowy. Pod koniec budowy może się okazać, że za wszystkie te systemy zapłacił kwotę bardzo podobną do tej, którą zainwestowałby w kompleksowo zaprojektowany inteligentny dom. Tyle że ponosił ten koszt stopniowo. A do tego dom jest pełen niezależnych elementów sterujących i technologii, które nie potrafią się ze sobą komunikować.
Element interaktywny: działa po otwarciu strony bezpośrednio w przeglądarce.
Gdzie pojawiają się koszty · bez kwot
To, co inwestor zwykle widzi na początku.
- Okablowanie i obwody gniazdokablowanie
- Łączniki i wypusty oświetleniowesterowanie
- Rozdzielnicakomponenty
- Montaż i przeglądinstalacja
Jeszcze przed rozpoczęciem realizacji inwestor powinien wiedzieć, co dokładnie otrzyma, jak będzie to działać i ile będzie kosztować. Jeden kosztorys pozwala podjąć decyzję na czas: co uprościć, co odłożyć, a na co tylko przygotować się na przyszłość.
Porównujmy to, co porównywalne
Dwa domy. Te same funkcje. Pełne koszty.
Nie porównujemy ceny inteligentnego domu z ceną podstawowej instalacji elektrycznej. Porównujemy całkowite koszty dwóch domów o porównywalnym poziomie komfortu.
Należy porównać całkowity koszt inwestycji we wszystkie technologie, z których chcemy korzystać w domu, a także ich końcową funkcjonalność.
Jeśli oba domy mają zapewniać podobny komfort, regulację, system alarmowy i automatykę, różnica cen może być zaskakująco mała. W niektórych przypadkach koszty całkowite mogą być nawet porównywalne.
Nie twierdzimy, że tak jest zawsze. Zależy to od wielkości domu, zakresu technologii, konkretnych produktów i wymagań inwestora. Nie jest jednak prawdą, że inteligentny dom musi automatycznie oznaczać rozwiązanie wielokrotnie droższe.
Ten sam wymóg, inna droga
Każdą funkcję można opisać tym samym łańcuchem: co mierzy, co podejmuje decyzję, co wykonuje działanie i za pomocą czego człowiek nią steruje. Dopiero na tym poziomie widać, gdzie informacje są współdzielone, gdzie można wyeliminować duplikaty, a co pozostaje niezależne.
Element interaktywny: działa po otwarciu strony bezpośrednio w przeglądarce.
Ten sam wymóg, inna droga
Źródło ciepła musi umożliwiać sterowanie zewnętrzne. Ochrona przed kondensacją w przypadku chłodzenia płaszczyznowego jest wymagana w obu wariantach.
Przewód do każdego silnika i wyjścia w rozdzielnicy są kosztami wariantu zintegrowanego.
Urządzenie musi mieć interfejs do zewnętrznego sterowania wydajnością i trybami.
Pełnoprawny system alarmowy typowego domu jednorodzinnego przy prawidłowym projekcie. Decydują jakość projektu, elementów i wykonania.
Sceny są dostępne także w niezależnych systemach oświetleniowych. Różnicę stanowi integracja: czujniki obecności nadzorujące dom w trybie uzbrojenia mogą być używane także do sterowania oświetleniem, ogrzewaniem i zacienianiem.
Opcjonalne wyposażenie ponadstandardowe
Nie wchodzi w zakres porównywanych założeń. Zawsze wycenia się je osobno.
| Funkcja | Konwencjonalny | Zintegrowane sterowanie |
|---|---|---|
| Dynamiczne światło w ciągu dnia | zwykle nie jest projektowane | rozszerzenie sterowania oświetleniem (zob. MINALOX Healthy Living) |
| Oświetlenie wielowarstwowe i rozbudowane sceny | sterowanie byłoby niepraktyczne | rozszerzenie możliwe dzięki integracji |
| Audio multiroom | niezależny system | rozszerzenie z odrębną dostawą |
| Zarządzanie energią (fotowoltaika, akumulator, wallbox) | niezależne systemy | rozszerzenie zależne od interfejsów technologii |
| Dodatkowa automatyka (woda, nawadnianie, basen) | niezależne systemy | rozszerzenie zależne od projektu |
Porównujemy nie tylko cenę
Oprócz całkowitej ceny oceniamy także liczbę użytych urządzeń, złożoność instalacji, możliwości sterowania, współpracę technologii i komfort codziennego użytkowania.
Ponieważ dom służy przez dziesięciolecia, oba warianty oceniamy także w dłuższej perspektywie:
- Serwis i konserwacja: kto zajmuje się systemem i jak bardzo jest to wymagające,
- Dostępność części zamiennych po latach eksploatacji,
- Trwałość i modernizacja: co i w jaki sposób można wymienić lub zaktualizować,
- Możliwość przyszłej rozbudowy o nowe funkcje i technologie,
- Zależność od konkretnego dostawcy lub integratora – w obu wariantach.
Nie chodzi o to, by jeden wariant wygrywał we wszystkich punktach. Chodzi o równie obiektywną ocenę obu podejść.
Zasady rzetelnego porównania
- Ten sam zakres funkcjonalny. Oba warianty spełniają te same założenia – ani więcej, ani mniej.
- Porównywalna jakość komponentów. Nie porównujemy najtańszego termostatu z elementem sterującym klasy premium ani odwrotnie.
- Pełne koszty po obu stronach. Regulacja, elementy sterujące, czujniki, okablowanie, instalacja, konfiguracja i uruchomienie. Nie tylko sama instalacja elektryczna, ale także powiązane dostawy poszczególnych branż.
- Wyposażenie ponadstandardowe osobno. Funkcje wykraczające poza założenia wycenia się oddzielnie jako opcjonalne.
- Ta sama podstawa cenowa. Ten sam okres, taki sam zakres dostaw i prac oraz taki sam sposób ujęcia VAT.
Referencyjny dom jednorodzinny
Założenia modelowe i metodologia. Nie cena końcowa.
Aby rzetelnie porównać warianty, potrzebujemy modelowych założeń jednakowych dla obu.
Założenia modelowe
Wyobraźmy sobie typowy nowoczesny dom jednorodzinny, w którym wymagamy:
- Ogrzewanie i chłodzenie: indywidualnej, strefowej regulacji temperatury w poszczególnych pomieszczeniach.
- Żaluzje zewnętrzne: indywidualnego sterowania z możliwością centralnego sterowania wszystkimi żaluzjami.
- Rekuperacja: sterowania wentylacją na podstawie jakości powietrza, co najmniej z wykorzystaniem czujników CO₂.
- System alarmowy: pełnoprawnego zabezpieczenia z czujnikami ruchu, kontaktronami okiennymi i drzwiowymi oraz innymi niezbędnymi elementami, zaprojektowanego z uwzględnieniem ryzyka dotyczącego obiektu.
- Oświetlenie: co najmniej oświetlenia z możliwością ściemniania, najlepiej z opcją tworzenia podstawowych scen świetlnych.
Marki, producentów i konkretne technologie dla wariantu konwencjonalnego wybiera osoba, która go projektuje. Mogą to być rozwiązania, z którymi pracuje na co dzień i które poleciłaby swojemu klientowi. Ważne jest tylko to, by wszystkie wymienione funkcje rzeczywiście działały, a inwestor miał odpowiedni poziom komfortu.
Założenia celowo nie obejmują oświetlenia dynamicznego, rozbudowanych scen świetlnych wykraczających poza podstawowe, audio multiroom ani zaawansowanej automatyki. Są one oceniane osobno (rozdział 08).
Zakres funkcjonalny: co jest współdzielone, co można wyeliminować, co pozostaje
Zintegrowany projekt nie eliminuje masowo urządzeń poszczególnych branż. Dla każdego wymagania rozróżniamy trzy grupy: informacje, które można współdzielić; duplikaty, które można wyeliminować; oraz urządzenia, które pozostają niezależne i niezbędne.
Element interaktywny: działa po otwarciu strony bezpośrednio w przeglądarce.
Dom referencyjny · zakres funkcji według wymagań
Współdzielone
- temperatura mierzona przez czujniki we wspólnych elementach sterujących
- stan okien, jeśli system alarmowy udostępnia go przez interfejs, lub dane z własnych kontaktronów
- obecność na potrzeby trybu obniżonego
Można wyeliminować
- niezależne termostaty pokojowe
- osobny sterownik regulacji pomieszczeń
Pozostaje niezbędne
- źródło ciepła i chłodu z własnym układem regulacji i zabezpieczeniami
- siłowniki obiegów
- ochrona przed kondensacją w przypadku chłodzenia płaszczyznowego
- element sterujący lub czujnik referencyjny, jeśli wymaga ich producent
Dochodzi
- wyjścia do siłowników
- interfejs do źródła ciepła
Metodologia porównania
- Ustalenie założeń: układ, liczba pomieszczeń i stref, liczba okien z żaluzjami, pomieszczenia ze sterowaniem według CO₂, zakres systemu alarmowego, obwody oświetleniowe i sceny.
- Opracowanie wariantu konwencjonalnego dla poszczególnych branż, z regulacją, sterowaniem i czujnikami każdej z nich.
- Opracowanie wariantu zintegrowanego na podstawie tych samych założeń, bez dodawania funkcji.
- Wycena obu wariantów według tej samej struktury kosztów (macierz poniżej).
- Uzupełnienie o wskaźniki pozafinansowe i długoterminowe.
- Osobna wycena wyposażenia ponadstandardowego jako opcji.
- Ocena i opis założeń, przy których wynik ma zastosowanie.
Macierz kosztów
Każde pole wypełnia się dla obu wariantów. Wybór obszaru pokazuje, co powinien obejmować kosztorys po każdej ze stron.
Element interaktywny: działa po otwarciu strony bezpośrednio w przeglądarce.
Macierz kosztów · oba warianty w tej samej strukturze
| Obszar | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ogrzewanie i chłodzenie · wariant konwencjonalny
- źródło ciepła i chłodu
- termostaty pokojowe
- sterownik regulacji i siłowniki
- okablowanie termostatów
- ochrona przed kondensacją w przypadku chłodzenia płaszczyznowego
- instalacja, konfiguracja i uruchomienie układu regulacji
Ogrzewanie i chłodzenie · wariant zintegrowany
- źródło ciepła i chłodu (to samo)
- siłowniki (te same)
- czujniki temperatury w elementach sterujących lub niezależne
- wyjścia do siłowników i interfejs do źródła
- ochrona przed kondensacją w przypadku chłodzenia płaszczyznowego
- konfiguracja i uruchomienie
Wiersz „System sterowania i wspólna infrastruktura” obejmuje koszty występujące tylko w wariancie zintegrowanym. Zawsze jest uwzględniany – niczego się nie ukrywa. Pozycje identyczne w obu wariantach (na przykład obwody gniazd, zasilanie główne, przegląd) wycenia się tak samo po obu stronach albo pomija w obu.
Wskaźniki pozafinansowe i długoterminowe
- liczba urządzeń końcowych i niezależnych czujników,
- liczba elementów sterujących na ścianach,
- liczba niezależnych systemów i aplikacji,
- liczba branż z własną regulacją,
- złożoność instalacji i koordynacji,
- współpraca funkcji: czy informacje są współdzielone, czy nie,
- serwis i odpowiedzialność: kto za co odpowiada,
- dostępność części zamiennych, trwałość i możliwości modernizacji,
- możliwość rozbudowy i zależność od konkretnego dostawcy.
Metodologia nie zawiera cen końcowych. Wynik porównania ma zastosowanie wyłącznie do konkretnego domu, konkretnych założeń i konkretnego poziomu cen. Nie twierdzimy z góry, że rozwiązanie zintegrowane musi być tańsze. Bez konkretnego projektu nie da się tego stwierdzić.
Porównanie często pokazuje, że różnica między domem konwencjonalnym a inteligentnym dotyczy nie tyle ceny, ile efektywności wykorzystania technologii, za które inwestor i tak płaci. Zamiast ogólnego twierdzenia, że inteligentny dom jest drogi, można przedstawić rzeczywiste porównanie dwóch rozwiązań technicznych dla tego samego domu.
Możemy przygotować takie porównanie dla konkretnego domu. Punktem wyjścia jest kosztorys wariantu konwencjonalnego z tymi samymi założeniami. Zakres i warunki ustalamy indywidualnie.
Czym jest rzeczywiste wyposażenie ponadstandardowe
Większy komfort to decyzja. Nie koszt integracji.
Jeśli dzięki zintegrowanemu sterowaniu inwestor zaczyna oczekiwać funkcji, których nie miałby w domu konwencjonalnym, całkowity koszt inwestycji oczywiście wzrośnie. Nie porównujemy już jednak tego samego zakresu wyposażenia.
Podstawowy poziom komfortu
- strefowa regulacja ogrzewania i chłodzenia
- żaluzje z możliwością sterowania indywidualnego i centralnego
- rekuperacja sterowana na podstawie CO₂
- system alarmowy zgodny z wymaganiami
- oświetlenie z możliwością ściemniania i podstawowymi scenami
Funkcje rozszerzone
- wielowarstwowe oświetlenie z wieloma niezależnymi obwodami
- dynamiczne sterowanie barwą i natężeniem światła w ciągu dnia
- rozbudowane sceny świetlne
- audio multiroom
- dodatkowa zaawansowana automatyka zależna od projektu, na przykład zarządzanie energią z fotowoltaiką i wallboxem, nawadnianie lub technologie basenowe
W przypadku konwencjonalnej instalacji elektrycznej ze zwykłymi łącznikami być może w ogóle nie zaprojektowalibyśmy ośmiu niezależnych obwodów oświetleniowych w jednym pomieszczeniu, ponieważ codzienne sterowanie nimi za pomocą ośmiu łączników byłoby niepraktyczne. Inteligentny system pozwala jednak korzystać z takiego oświetlenia w naturalny, wygodny i automatyczny sposób. Otwiera to możliwości, których inaczej nawet byśmy nie rozważali.
Jest to jednak świadoma decyzja inwestora o przeznaczeniu środków na większy komfort, a nie dowód, że sama inteligentna instalacja elektryczna musi być droższa.
W porównaniu cenowym wyposażenie ponadstandardowe wyceniamy zawsze osobno jako opcję. Do wariantu podstawowego nie dodajemy żadnych funkcji, których nie ma w pierwotnych założeniach. Można to sprawdzić w porównaniu w rozdziale 06, używając przełącznika „Pokaż wyposażenie ponadstandardowe”.
Między zakresem podstawowym a wyposażeniem ponadstandardowym jest jeszcze trzecia możliwość: przygotowanie infrastruktury. Warto zaplanować przyszłą rozbudowę już na etapie projektowania i budowy. Przemyślane przygotowanie tras kablowych, rur osłonowych i rezerwy w rozdzielnicy jest zwykle korzystniejsze ekonomicznie niż późniejsze prace budowlane w gotowym domu. Funkcję często można dodać później; przygotowanie w ścianach i konstrukcji jest już trudne do uzupełnienia.
Jak powstaje inteligentny dom
Sześć etapów. Jasne role.
Dokumentacja inteligentnego domu nie powstaje w ten sposób, że jedna osoba dostaje rzut i nanosi na niego gniazda, łączniki i wypusty oświetleniowe. To proces, w którym uczestniczy kilka osób o różnych specjalizacjach.
Element interaktywny: działa po otwarciu strony bezpośrednio w przeglądarce.
Sześć etapów · kto w nich uczestniczy
- Inwestoropisuje styl życia, wymagania i priorytety
- MINALOXprowadzi konsultacje, zestawia funkcje według pomieszczeń
- Projektantbez zadania na tym etapie
- Branżebez zadania na tym etapie
- Firma instalacji elektrycznychbez zadania na tym etapie
1. Analiza potrzeb i stylu życia
Na początku jest konsultant. Rozmawiamy o tym, jak ludzie będą mieszkać w domu, jak korzystają z pomieszczeń i co powinno działać samoczynnie (rozdział 01). Wynikiem jest zestawienie wymaganych funkcji i ich podział na pomieszczenia.
2. Koncepcja techniczna i koordynacja branż
Przed rozpoczęciem projektowania potwierdzamy, kto odpowiada za sterowanie poszczególnymi funkcjami i jakie interfejsy są dostępne: źródło ciepła i chłodu, wentylacja mechaniczna, ogrzewanie i chłodzenie podłogowe, zacienianie, drzwi i bramy, gospodarka wodna, fotowoltaika i wallbox. Celem jest uniknięcie zdublowanych termostatów, czujników i równoległych układów regulacji.
3. Dokumentacja projektowa
Przygotowujemy wszystkie informacje dla projektanta. Opracowuje on dokumentację projektową zgodnie z właściwymi normami technicznymi, przepisami i konkretnymi wymaganiami projektu. Powstaje projekt instalacji elektrycznej, rozdzielnic, poszczególnych obwodów, okablowania sieci danych, systemu sterowania i wszystkich niezbędnych powiązań między technologiami.
Na tym etapie nie mówimy już ogólnie o tym, że gdzieś będzie czujnik lub oświetlenie z możliwością ściemniania. Mamy określone liczby, typy urządzeń, kody produktów i rozwiązania techniczne.
Zakres i poziom szczegółowości dokumentacji oraz ewentualne wymagania dotyczące uprawnień projektanta ustala się zawsze na podstawie konkretnego projektu i właściwych przepisów.
W zależności od zakresu projektu dokumentacja może zawierać: specyfikację funkcjonalną, zestawienie pomieszczeń, listę wejść i wyjść, topologię systemu sterowania, schemat rozdzielnicy i połączeń, plan okablowania z legendą, rzuty z urządzeniami końcowymi, listę interfejsów integracyjnych, opis techniczny, przedmiar robót, wykaz rezerw i przyszłych przygotowań oraz listę kontrolną do uruchomienia.
4. Kosztorys, konsultacje i optymalizacja
Po przygotowaniu projektu technicznego następuje kolejna runda konsultacji. Wyceniamy poszczególne technologie i komponenty, a z inwestorem omawiamy nie tylko ich funkcjonalność, lecz także ekonomiczny aspekt całego rozwiązania. Uważamy to za niezwykle ważne.
Jeśli okaże się, że niektóre funkcje nie mają uzasadnienia przy danym budżecie, możemy zmodyfikować projekt, uprościć część technologii, podzielić realizację na etapy lub przygotować infrastrukturę do ich późniejszego dodania. Zastosowanie mają tu zasady rzetelnego porównania z rozdziałów 06–08.
5. Przekazanie dokumentacji firmie wykonawczej
Jeśli wszystko zostanie zatwierdzone, a kosztorys zaakceptowany, kończymy dokumentację projektową i przekazujemy ją firmie instalacji elektrycznych, która na jej podstawie wykonuje okablowanie na budowie.
6. Dostawa komponentów i dalsza integracja w uzgodnionym zakresie
Następnie, zgodnie z obustronnymi ustaleniami, przechodzimy do końcowego etapu. Dostarczamy komponenty zintegrowanego sterowania, oświetlenie i ewentualnie inne technologie. W uzgodnionym zakresie zapewniamy konfigurację, programowanie i integrację całego systemu. Montaż i podłączenie na budowie wykonują odpowiednio wykwalifikowane firmy wykonawcze. Efektem ma być jeden działający system, a nie kilka niezależnych technologii, które nie potrafią się ze sobą komunikować.
Nasza rola
MINALOX nie jest firmą budowlaną ani wykonawcą instalacji elektrycznych. Nie uczestniczymy w standardowych pracach instalacyjnych na budowie. Nie wykonujemy bruzd, nie prowadzimy kabli, nie montujemy puszek, nie wykonujemy montażu ani standardowej instalacji elektrycznej na budowie.
Inwestorowi zazwyczaj bardziej opłaca się zlecić te prace znanej mu firmie instalacji elektrycznych lub firmie specjalizującej się w tego rodzaju realizacjach. Naszym zadaniem jest przygotowanie tak dobrej dokumentacji projektowej, aby mogła na jej podstawie pracować zwykła, odpowiednio wykwalifikowana firma instalacji elektrycznych.
MINALOX projektuje rozwiązania techniczne, wykonuje uzgodnione prace projektowe i koordynacyjne oraz dostarcza komponenty i technologie. Zależnie od indywidualnie uzgodnionego zakresu współpraca może obejmować konfigurację, programowanie i integrację. Odpowiedzialność za instalację elektryczną i podłączenie poszczególnych technologii ponoszą firmy wykonawcze w zakresie swoich dostaw.
Zakres współpracy ustala się zawsze dla konkretnego projektu. Poszczególne etapy można zamawiać także osobno.
Dlaczego taka dokumentacja kosztuje więcej
Przygotowanie takiej dokumentacji projektowej jest zwykle znacznie bardziej wymagające niż opracowanie standardowej dokumentacji instalacji elektrycznej domu jednorodzinnego. Decyduje o tym nie tyle sama złożoność rysunków, ile ilość pracy poprzedzającej ich powstanie: wiele godzin konsultacji, projektowania technicznego, koordynacji różnych branż, projektowania i kosztorysowania. To nie tylko rysunek instalacji elektrycznej. To projekt sposobu działania domu.
Między rozdziałami
Filozofia projektowania to nie produkt
Nasze podejście nie jest opatentowaną technologią ani wyłącznym rozwiązaniem technicznym. To sposób, w jaki dobieramy, projektujemy i integrujemy technologie. Dlatego wyraźnie oddzielamy je od konkretnej oferty MINALOX.
Filozofia projektowania
niezależna od marki i dostawcy- zaczynać od stylu życia, a nie od technologii
- zaprojektować sposób działania całego domu, zanim dobierze się technologie
- współdzielić informacje i eliminować duplikaty tam, gdzie ma to sens
- pozostawić jako niezależne te elementy, które muszą takie pozostać
- porównywać to, co porównywalne, a wyposażenie ponadstandardowe wyceniać osobno
- umożliwić inwestorowi podjęcie świadomej decyzji przed realizacją, ze znajomością funkcji i kosztów
Konkretna oferta MINALOX
zawsze zgodnie z uzgodnionym zakresem- konsultacje i koncepcja techniczna
- koordynacja interfejsów technologii
- dokumentacja projektowa w zakresie ustalonym dla konkretnego projektu
- kosztorys i optymalizacja rozwiązania
- oświetlenie MINALOX
- dostawa komponentów i technologii systemu sterowania; często korzystamy z platformy Loxone, ale nie jest to jedyna możliwość
- konfiguracja, programowanie i integracja w uzgodnionym zakresie
Rozdział 10 · P1 · P2 · P3
Dom, który działa na rzecz człowieka
Celem nie jest dom sterowany telefonem.
Celem jest dom, który rozumie, czego potrzebujemy, i w naturalny, automatyczny sposób wykonuje większość codziennych zadań.
Prezentacja pozwala wyjaśnić zasadę. Rzeczywistą wartość inteligentnego domu najlepiej jednak widać w codziennym użytkowaniu. Nie chodzi o wszystko, co potrafi system. Chodzi o to, jak niewiele uwagi trzeba mu poświęcać, jeśli został prawidłowo zaprojektowany.
Dlatego w pierwszej kolejności nie chodzi nam o technologie. Chodzi o to, jak dzięki nim możemy projektować lepsze domy.
Michal ŠvecFounder & Executive Director, MINALOX
- P1
Dom zaczyna się od człowieka - P2
Zintegrowane sterowanie zamiast mnożenia technologii - P3
Porównujemy to, co porównywalne
Zacznijmy od konkretnego domu
Na przykładzie konkretnego projektu najlepiej pokażemy, co warto zautomatyzować, czego nie trzeba niepotrzebnie komplikować i jak zaprojektować całość, aby inwestor uzyskał rzeczywistą dodatkową wartość za rozsądne pieniądze. Możliwość praktycznego obejrzenia odpowiedniej instalacji ustalamy indywidualnie.
Aneks
Czego ten dokument nie twierdzi
- Nie twierdzi, że inteligentny dom zawsze jest tańszy.
- Nie podaje ogólnych oszczędności energii ani wartości procentowych. Automatyka może pomóc ograniczyć niepotrzebne zużycie; rzeczywiste korzyści zależą od projektu i sposobu użytkowania.
- Nie twierdzi, że system centralny zastępuje wszystkie układy regulacji producentów ani urządzenia poszczególnych branż.
- Nie twierdzi, że każdy zintegrowany system alarmowy automatycznie spełnia określone wymagania certyfikacyjne, normowe lub ubezpieczeniowe.
- Nie opisuje opatentowanego ani wyłącznego rozwiązania. Opisuje sposób projektowania, koordynacji i integracji dostępnych technologii.
Aneks
Pojęcia
- Zintegrowane sterowanie
- jeden system sterowania koordynuje wiele technologii w domu i współdzieli między nimi informacje.
- Logika centralna
- zasady, na podstawie których system podejmuje decyzje, na przykład: otwarcie okna ogranicza ogrzewanie w pomieszczeniu.
- Interfejs
- sposób połączenia technologii z systemem sterowania, na przykład Modbus, 0–10 V, styk bezpotencjałowy lub DALI.
- Regulacja strefowa
- niezależna regulacja temperatury w poszczególnych pomieszczeniach lub strefach.
- Scena świetlna
- zapisane ustawienie wielu obwodów oświetleniowych, aktywowane jednym poleceniem.
- Porównywalny poziom komfortu
- taki sam zakres funkcjonalny obu porównywanych wariantów.
- Wyposażenie ponadstandardowe
- funkcje wykraczające poza zakres porównywanych założeń, wyceniane osobno.
- Przygotowanie infrastruktury
- okablowanie, rury osłonowe i rezerwy przeznaczone na funkcje, które zostaną dodane później.